tahammül üzerine

gecen gun bir arkadasimla konustum internet uzerinden kisaca – 15 mayis’ta beyoglu’nda duzenlenen internet sansurune karsi yuruyuse katilmis. onun soyledigi, benim de fotograflardan gordugum kadariyla oldukca kalabalik bir yuruyus olmus. ancak gene de sikayetciydi: birincisi medya bu kadar buyuk bir organizasyonu cok sinirli miktarda gundeme getirmis; ikincisi de katilim cogunlukla ayni kesimden insanlar tarafindan olmus, yani belli yaslar arasi, belli egitim duzeyinden gencler agirlikli olarak.

turkiye’de her kesim su aralar demokrasi ve haklar icin haykiriyor ama, her biri kendi icin haykiriyor. internet sansurune karsi protestoya porno karsiti ahlakci muhafazakarlar gitmedigi gibi, turban ozgurlugu adina yuruyuse de sozde ozgurlukcu laik kesimden katilim az oluyor. azinlik haklari konularinin tartisildigi ortamlara “cogunluk” gitmiyor, homoseksuellerin hak arayisina heteroseksueller pek karismiyor. ve farkli kesimler birbirlerini seslerini daha yuksek cikarma konusunda desteklemedigi gibi, pek cok zaman elestiri yagmuruna tutuyor, kiniyor. uzakta oldugumdan, benim icin bu durumun en somut ornegi gazetelerin internet sitelerindeki okuyucu yorumlari, ve eksisozluk gibi bir takim forumlar oluyor.

bu farkli kesimleri adlandirmak genelde cok basitlestirmis ve genellemeler uzerine kurulmus oluyor ama, kendimi bir kesime sokmam gerekirse, herhalde ister istemez sozde ozgurlukcu laik kesim olarak adlandirdigim gruba en yakin duruyorum genellikle. sozde diyorum, cunku bu kesimin de toleransi en muhafazakar kesimler kadar dusuk farkli fikirlerin dile getirilmesine. tipki ataturkcu, laik demokrasinin farkliliklara toleransinin dusuk oldugu gibi zamaninda. belki o donemin istikrarli gitmesinin yolu homojenlesmeden gecti ama, artik turkiye pek de genc bir ulke olmadigina gore, her kesimde farkli fikirlerin duyulmasina tahammulu arttirmak icin cabalamak acil bir gereklilik.

yakin zamanda bir konferansta cok hosuma giderek dinledigim bir sunum bu noktada alakali bence. henuz yayinlanmamis bir calisma bu ama, israil’de bar-ilan universitesi’nde prof. gil diesendruck ve ogrencilerinin yuruttugu bir takim calismalarda, israil’de yeni yeni isleyise gecirilen, israilli yahudi ve arap cocuklarin bir arada karma ve iki dilde egitim gordukleri okullarda okuyan cocuklarin, etnik koken farkliliklarinin karma okulda okumayan cocuklara kiyasla cok daha farkinda oldugunu, ancak bununla birlikte de daha az ayrimci ve esasci (essentialist) bir tavira sahip olduklari goruluyor. karma okulda okuyan cocuklarin duz okullardaki cocuklara kiyasla daha liberal ailelerden geldigi gerceginin bu bulgulari golgelemedigine emin olmak icin, arastirmacilar ayni zamanda cocuklarin ilk girdigi zamanki tavirlariyla, bir veya iki sene sonraki tavirlarini da karsilastiriyorlar ve cocuklarin ilk okula basladiklari zamana kiyasla daha az ayrimci hale geldiklerini goruyorular. ozetle, bu calismalarda gorulen, etnik koken farkliliklarinin farkindaliginin ayrimcilikla ters orantili olmasi. yani, baska bir deyisle, kisiler farkli olarak algiladiklari kisileri daha yakindan tanidikca o farkliliklar ille yok olmuyor ama, farkliliklara iliskin saglam bir anlayis ve kabul edis yerlesiyor. teorik bir altyapi icin allport’un (1954) temas hipotezinden (contact hypothesis) bahsetmek mumkun, ve yakin zamanda alakali bir calisma almanya’daki turk ve alman genclerin dostluk iliskileriyle ilgili de yapilmis, ama su anda daha fazla detaya girmeye vaktim yok. bu okullar henuz cok yeni oldugu icin uzun vadedeki etkileri henuz bilinmiyor ama, ben umutluyum. ve benzer mekanizmalarin turkiye’ye gerekliligine inaniyorum.

demokrasi konusuna donersek, tabii herkes kendi fikrini daha bir hincla savunur ama, eger savunulan demokrasi ise, bu mucadele politik goruslerin, ahlaki degerlerin otesinde bir idealin mucadelesi. ve bence farkli kesimler bir araya gelip mucadele etmedikce demokrasinin elde edilmesi biraz zor. bir araya gelme de ancak farkli kesimleri bir araya getirip, normallestiren, farkli duzeylere yonelik egitim programlariyla olur gibi geliyor. yillardir yerlesmis, taslasmis kalip fikirleri degistirmek yavas bir surec ve caba gerektiriyor.

Advertisements

One response to “tahammül üzerine

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s